Statusupdate: einde van de verveling of oneindige verveling?

Gepubliceerd in Podium van de Nederlandse Vereniging voor Bio-ethiek. Themanummer over Verveling (Juli 2013)


Op Facebook bestaat er een groep met niet minder dan 288.000 leden genaamd: ‘Bored of being bored because being bored is boring’. De vraag die zich onmiddellijk aandient is natuurlijk of dergelijke groepen ons eindelijk van de verveling als historisch gedaante afhelpen. Sociale media zijn immers leuk, gratis, toegankelijk, oneindig en je kunt er overal en altijd bij. Toch heeft zich een collectieve middelmatigheid in onze huidige samenleving afgetekend, die niet wijst op het einde van verveling, maar veeleer op een ontwikkeling in tegengestelde richting.

                     Social Media: 1 - Life: 0

                     Social Media: 1 - Life: 0

Zoveel is in ieder geval zeker: door applicaties als Whatsapp en Facebook zijn de prikkels die dagelijks op ons afgevuurd worden radicaal toegenomen, om niet te spreken van de prikkels afkomstige van populaire spelletjes of het laatste nieuws. Hierdoor lijkt verveling echter geen plaats meer te hebben. Bij het wachten op de trein bijvoorbeeld, kun je meteen even iedereen op de hoogte stellen van wat je aan het doen bent, zodat ook zij – in de wetenschap dat jij op een trein wacht – zich niet langer hoeven te vervelen. Een kans die veel mensen dan ook niet laten liggen.

Maar wat gebeurt er op het moment dat er even geen toegang is tot een smartphone, of als er even geen verbinding is? Dan wordt het door de schaarste aan prikkels ineens verdraaid lastig om je niet te vervelen, en dat is een ernstige zaak: het is namelijk problematisch geworden om vanuit onszelf zin te geven aan het leven. We zijn gewend, of beter, verslaafd geraakt aan het feit dat direct engagement met onszelf en de buitenwereld in steeds mindere mate nodig is, dat wordt het grootste deel van de tijd immers zielloos gemedieerd.

Nu zijn er mensen die menen dat verveling goed is omdat het zou aanzetten tot reflectie en creatieve zingeving. Als dat zo is, dan weerhouden social media ons daar nu van. Juist door altijd en overal aanwezig te zijn, is een beroep op fantasie en concentratie vaak teveel gevraagd. De gevoeligheid voor natuurlijke prikkels in onze directe leefomgeving – zoals een boom, een dier, maar ook een persoon –, alsook intellectuele- en kunstzinnige prikkels, hebben ruimte gemaakt voor een gevoeligheid voor de trilfunctie van onze telefoon, en dat stompt af. Daar worden we verveelde, nietszeggende zombies van.

Door kritisch ten aanzien van ons gebruik van deze technologieën te zijn, kunnen we op zijn minst bewust worden van het feit dat er steeds minder tijd besteed wordt aan dingen die concentratie, aandacht en inspanning vereisen. Dat wil zeggen, zaken die de verveling uiteindelijk beter weerstand bieden dan social media, aangezien ze intellectuele en creatieve bagage opleveren, en zo helpen bij het transcenderen van het alledaagse leven in kloktijd. Het constant in de weer zijn met een smartphone daarentegen, verwezenlijkt geen kalme of heldere geest, eerder een rusteloze en zwaar verveelde geest, hetgeen repercussies heeft voor de omgang met onze familie, vrienden, de natuur, kunst, kortom; alle dingen die 'echt' zijn en er ook 'écht' toe doen.