De ware wereld is muziek. Muziek is het immense. Hoor je haar, dan behoor je tot het Zijn

... Schreef Rüdiger Safranski in zijn biografie van Nietzsche. Voor menigeen zal de combinatie Muziek en Filosofie niet zo voor de hand liggend zijn. Toch is muziek voor veel filosofen buitengewoon belangrijk. Zo is muzikale vorming al bij Plato en Aristoteles een van de eerste zaken die besproken worden in het kader van Paideia, de Griekse term die verwijst naar de vorming van de ideale burger voor de Polis. Ideaal omdat hij/zij deelneemt aan 'de waarheid'.

Ook in de filosofie van Schopenhauer bijvoorbeeld, krijgt muziek een centrale plaats. Het nadenken over de muziek staat volgens Schopenhauer namelijk in direct verband met het ‘geheim van de wereld’, en wel juist daarom omdat de muziek de verschijnende wereld niet uitbeeldt, maar zelf direct datgene is waarvan de wereld de verschijning is; ze spreekt uit het ‘hart der dingen’ – ze is het klinkende ‘Ding an sich’. En ook Nietzsche’s filosofie is sterk verbonden met de muziek. Zonder muziek was het leven namelijk een dwaling, zei hij. Wat zouden dergelijke filosofieën vandaag nog voor ons kunnen betekenen bij het denken over kunst en muziek?

Los van deze voorbeelden is muziek natuurlijk ook onderdeel van de filosofische discipline esthetica, ofwel de filosofie van de kunst. Het is de discipline die vraagt waarom mensen zich met kunst bezighouden. Een mogelijk antwoord is: omdat ze het prettig vinden natuurlijk, we luisteren graag naar mooie muziek. Toch zegt dit niet zoveel. Waarom streven we naar dit genoegen? Wat maakt deze esthetische ervaringen zo waardevol? We kunnen immers ook genieten van lekker eten of het spelen van een spel. Hebben esthetische ervaringen iets bijzonders waarmee ze ons iets anders verschaffen?

Bovendien zeggen we dat sommige kunstwerken mooier of meer waard zijn dan andere. Maar wie bepaalt dat eigenlijk? Is dat alleen maar een kwestie van smaak, of is er misschien toch iets meer over te zeggen? Wat is muziek überhaupt? Kunnen we ook zonder? Is een instrument gebruiken hetzelfde als musiceren? Is een computer een muziekinstrument? Kortom, allemaal filosofische vragen die mij in relatie tot muziek blijvend fascineren.